1917’de yazdığı bir makalede insanlığın tarihsel gelişim yolculuğunda 3 büyük yara aldığını söylüyor Freud:
Bunlardan birincisi, Kopernik’in Dünya’nın Güneş’in etrafında döndüğünü söylemesi,
ikincisi, Darwin’in insanların atasının maymun olduğunu ifade etmesi,
üçüncüsü, sahip olduğu tüm yerleşik düşüncelere rağmen insanın ruhunu kontrol edemeyip bilinçdışı tarafından yönlendirilmesi.
Descartes’tan beridir önce ruh demişler ‘’şey’’e, yok bu olmadı deyip ‘’bilinç’’e çevirmişler adını; şimdilerde de zihin diyoruz.
O ‘’şey’’ ne hakikâten? Bir hakikât mi? Gerçek mi? Kafatasımızın içinde dolaşan ve ağırlığı 21 gram olan bir gaz kütlesi mi? Kalbimize daha mı yakın kalıyor yeri, aorttan dönünce sağda mı?
O şey, ne?
Sigmund Freud, ‘’şey’’i psikanalitik teoriyle açıklamaya çalıştı.
Freud ve Psikanalitik Kuram
Psikanalitik Kuram deyince hem bir kişilik teorisini hem de psikoterapi yöntemini ifade etmiş oluyoruz. Bir köprü inşa ederken aynı zamanda baraj yapımı için de fırsat oluştuğunu düşünün.
Psikanalitik Teori’nin karışıklığını ve arada kalmışlığını Freud, psikiyatristlerin çoğunlukla hastalıkları tanılama/sınıflama gibi nicel durumlar üzerinde durması; filozofların da düşünce/bilinç konularına dalmasına bağlıyordu.
Ezcümle, bu çalışmalar etkiliydi tabii ama ruh kavramını bilinçli addediyorlardı. Oysa Freud’a göre ruhsal olayların gelişimi çoğunlukla bilinçdışıydı. Bu da kuramının temelini oluşturuyor zaten.
( Baktığımız zaman Freud bir nörolog olarak psikolojiyi, felsefe ve psikiyatrinin bir sentezi haline getirmek istiyordu belki de.)
Bu kuramın ortaya çıkışındaki ilk vakaya göz atalım.
Anna O. Vakası
14 yaşından beri arkadaşı olan Dr. Breuer ile görüştüğü sırada Freud ondan bir şey öğreniyor.
Josef Breuer, uzun bir zaman önce histerik bir hastayı hipnozla tedavi ettiğini söylüyor ama bir farkla:
Hipnoz altındayken semptoma neden olduğu sanılan duygusal durum yeniden canlandırıldığında, semptom kayboluyor.
🐶 Histeri: Belirgin bir fiziksel neden olmadan fiziksel semptomlar(felç, halisünasyon, konuşma kaybı, kasılmalar) gösterilen psikolojik bozukluk.
Bu hikayenin aktristi Anna. Kendisi 21 yaşında genç bir kadın. Öksürük sebebiyle dahiliyeci Breuer’e başvuruyor. Aynı dönemde, kendisinin ilgilendiği babasını da kaybediyor.
Tedavi sırasında felç, görme ve konuşma bozuklukları, yemek yeme güçlüğü vb. semptomlar gösteriyor.
Anna başlangıçta hastalığıyla ilgili kaygısını dile getiremese de devamında, yani psikanaliz sırasında bu kaygıyı ifade ediyor. Bu bilinçsiz düşünceleri bilinçli hale getirme fırsatı bulur bulmaz felci ortadan kayboluyor.
Breuer’in ağzı açık kalıyor tabii, bu konuşmanın bir sihir yarattığını düşünüyor haliyle.
Daha sonraları Freud ve Breuer’in katarsis adını verecekleri ruhsal yıkanmanın başlangıcını oluşturan bir vaka bu.
🐶 Katarsis: Aristotoles’in Poetika eserinde geçen kelime Yunanca ”arınma” olarak biliniyor. Psikanalitik Kuram’da Freud ve Breuer’in kullanımı ise bilinç dışına itilen duyguların yaşanılmasıyla erişilen bir boşalımla hastalıklardan kurtulunması anlamında kullanılıyordu.
Eski dostların bu vaka üzerine tartışmaları, Freud’un hayatının geri kalanında peşinden koşacağı fikirlerin tohumları oldu. Birlikte yayınladıkları Histeri Üzeirine Çalışmalar, psikanalizin ilk yazılı yayını oldu.
Freud, fiziksel semptomların genellikle derinden bastırılmış çatışmaların yüzeysel tezahürleri olduğunu öne sürdü.
Sadece bir hastalığın tabirini yapmıyordu burada, aynı zamanda zihnin en az üç düzeyi olduğunu öne sürdüğü koca bir teoriyi de oluşturuyordu.
John Bowlby’nin Bağlanma Kuramı’ndan tutun da sosyal psikolojinin kurucusu Muzaffer Şerif’in çalışmalarına kadar bolca atıflar görüyoruz Freud’a.
Bilim, sanat ve felsefenin birçok alanına sirayet etmiş onun düşünceleri. Bu yüzden onu anlamaya yaklaşmak kaydadeğer bir çaba.
Kaynaklar
Bloglar
McLeod, S. A. (2018, April 05). What are the most interesting ideas of Sigmund Freud? Simply Psychology. www.simplypsychology.org/Sigmund-Freud.html
Kitaplar
Akvardar, Y., Çalak, E., Etaner, U., Hürol, C., Sunat, H., Tükel, R., … & Yücel, B. (2010). Psikanalitik kurama giriş. İstanbul: Bağlam Yayınları.
Storr, A. (2019). Freud: Kısa bir giriş.
Wedding, D., & Corsini, R. J. (2013). Current psychotherapies. Cengage Learning.
Podcastler
Didik Didik Freud: https://open.spotify.com/show/2UpXxWYszkuvZfjyWnPQ4T?si=c4dc24b2a1694aac
Sözlükler