İnsanın elinden her şeyini alabilirsiniz ama özgürlüğünün son merhalesini, herhangi bir koşulda nasıl davranacağını seçme, kendi yolunu çizme özgürlüğünü alamazsınız. – Viktor E. Frankl
Varoluşçu terapi nedir? Özgürlük, anlam, ölüm, yalnızlık. Sırasıyla; ulaşmaya, arayıp bulmaya, yüzleşmekten kaçınmaya ve baş etmeye çalıştığımız dört kavram bunlar varoluşçu kurama göre. En az bir tanesine – aklım ve vicdanım hepsine diyor ama – aşinayızdır bu yüzyılda. Pandeminin yükseldiği 2020 kışını bir hatırlayalım. Saat öğleden sonra 3, soğan almaya çıkmışsın karnabahar yapmak için, sokakta tek bir kişi yok… Manav teyze sana bakıyor, sen manav teyzeye; onu bir mikrop olarak görüyorsun, o da seni. Ya virüslerini sana da bulaştırırsa? Anlam kayboluyor, manav teyze soğanları masaya bırakıyor, şimdi sen de yavaşça parayı; çünkü eller kirli, bu da böyle bir kir işte.
Distopik bir filmin açılış sahnesinde gibi anlam kayboluyor. Eğitim hakkına devletler tarafından el konmuş, her gün on binlerce insan covid virüsünden ölüyor; e sen de etten kemikten, ölenler de. Ölebilirsin. Sonrası? Karanlık…
Varoluşçu terapi nedir, bir uygulama olmaktan ziyade sistemli bir bakış açısıdır, bir felsefi düşüncedir ve tüm bu yaşantımızı keşfetmeye, biraz olsun anlamlandırmaya çalışır:
Yaşamın devam etmesini sağlayan kaynak nedir?
Madem öleceğiz, neden yaşıyoruz?
Yaşamın anlamı nedir?
Kolay cevapları olmasa da bu sorular, varoluşçu terapi nedir sorusunun doğurduğu bazı yeni sorular.
Varoluşçu Terapi Temel Kavramları Nelerdir?
Temel kavramlara geçmeden önce, varoluşçu terapi yönteminin başlı başına bir terapi uygulaması olmadığını vurgulayalım. Hatta kuramın en önde gelen ismi Irvin Yalom varoluşçu terapiyi, bireyin varoluşuna odaklanan psikodinamik bir yaklaşım (Freudyen bir yaklaşım) olarak anlatıyor; yani davranışçılar gibi bilinçdışını yadsımıyor varoluşçu terapistler.
Bireyin varoluşuna odaklanmak derken de en özünde insanın anlam arayışına vurgu yapılıyor diyebiliriz; yani bu yaklaşıma göre insan için en önemli mevzu anlam arayışı.
Önce kuramı biraz daha anlamak için varoluşçu terapinin temel kavramlarına bakalım.
Varoluşçu Terapi 3 Varoluş Tarzı
Varoluşçu terapi 3 tür varoluş olduğunu söyler:
Umwelt, tek amacı biyolojik varlığını devam ettirmek isteyen insanın fiziksel dünyadaki varoluşunu temsil ediyor.
Eigenwelt, tamamen özgür olduğumuz, ‘‘içimizdeki biz’’i temsil eden; diğerlerinde farklı olduğumuz öznel her bir parçamızı anlatıyor.
Mitwelt, ilişkisel ve sosyal varoluşumuzu temsil ediyor; bir nevi ‘‘diğerleriyle birlikte olan biz’’.
Varoluşçu terapiye göre sağlıklı bir varoluş için bu üç tarza da dahil olmamız gerek.
Kaygı
Rollo May’e göre bilinen alandandan bilinmeyene geçiş yapma özgürlüğünü seçtiğimizde kaygı yaşarız. Özgürlük ve kaygı madalyonun iki yüzü gibidir.
Varoluşçu terapi yaklaşımı varoluş tarzları ve kaygı kavramları ile birlikte anlam, özgürlük, yalnızlık ve ölüm ile de ilgilenir, arar, bulmaya çalışır.
Varoluşçu Terapi Teknikleri Nelerdir?
Diğer ekollerde olduğu gibi, psikoterapide danışanla ittifak kurmak varoluşçu terapide de çok önemli; fakat terapist, bilişsel terapide olduğu gibi yönlendirici bir tutumda değildir. Eşit bir ilişki kurmak ister, çözüm sunmaz, pasiftir, dinler. Düşüncesini kendine de yöneltir, anlık yaşantılar ön plandadır.
Varoluşçu terapi eklektik bir kuram olsa da (örneğin rüya analizini kullanması gibi, başka kuramların tekniklerinden faydalansa da) kendine has tarafları da var. Buna bir örnek, Viktor Frankl’ın geliştirdiği paradoksal niyet.
1- Paradoksal Niyet
‘‘Eğer korkumuzu tam anlamıyla yaşarsak, bu öyle bir korku olur ki, kendi kendimize gülme potansiyelimiz ile bir bağ kurar ve belirtilerden uzaklaşırız.’’ düşüncesinden hareketle ortaya atılan bir varoluşçu terapi tekniği.
Hasta, problemi oluşturan belirti ya da yaşantıyı bilerek ve isteyerek sonuna kadar yaşaması için yüreklendirilir bu teknikte.
2- Yönlendirilmiş Fantezi
Danışanın farkındalığını artırmak için kullanılır. Örneğin, konu ölüme dair bir bakış geliştirmek ise ‘‘Cenazende kimler var? Nerede, nasıl gerçekleşti? Kimler arkandan neler söylüyor?’’ gibi sorular kişinin zihnindeki imaj desteklenmeye çalışılır.
3- Dikkati Dış Dünyaya Yöneltme
Hastaların kendi içlerindeki sürece çok fazla yoğunlaştıkları, dikkatlerini tamamen buraya yönelttikleri düşüncesiyle yine Viktor Frankl’ın geliştirdiği bir teknik bu. İçeriden dış dünyaya yöneltilen dikkat ile farkındalık artırılmaya çalışılır.
Varoluşçu Terapi Hedefi Nedir?
Varoluşçu terapi hedefi, kişinin daha özgür bir yaşama erişmesi için farkındalığını artırmak; özgürlük, ölüm, anlam temalarına bakış açılarını ve hayattaki opsiyonlarını genişletmektir.
Freud’un konuşma terapisine felsefik bir bakış açısı katmaya çalışan varoluşçu terapistler, ‘‘İnsan yaşamının anlamı nedir?’’ sorusuna hayatımızın hiçbir anlamının olmadığı ya da bu anlamı yaşarken bulduğumuz fikirleri arasında cesurca gidip geldiler. Yaşamın somut gerçekleri, belki her gün belki de her ay kendimize sormamız gereken bu soruyu bize unutturmayı çok güzel başarıyor. Varoluşçuluğun temsilcisi Jean Paul Sartre’ın günlük tarzında kaleme aldığı Bulantı kitabında tüylerimi diken diken eden bir yeri vardı. Günlerden birine yalnızca şu cümleyi not etmişti: ‘‘Var olmaktan başka hiçbir şey yok.’’
Pavlov Blog’da bugün varoluşçu terapi konusunu ele aldık. Başka yazılarımızda yeniden görüşmek üzere.
Kaynaklar
Bloglar
What Is Existential Therapy? (Varoluşçu Terapi nedir?) https://positivepsychology.com/existential-therapy/
Existential Therapy: Make Your Own Meaning (Varoluşçu Terapi: Kendi Anlamını Yarat) https://psychcentral.com/health/existential-therapy#what-it-is
Kitaplar
Wedding, D., & Corsini, R. J. (2013). Current psychotherapies. Cengage Learning
Podcastler
open.spotify.com/episode/4dI1TzDHzP35z2zSRC6Drk?si=6b35005b66a14198
Psikolojik desteğe mi ihtiyacınız var?
Aramıza katılın, hem psikolojide güncel kalın hem de topluluğumuzun parçası olun.
Pavlov Psikoloji hakkında daha fazla bilgi edinin.
Psikolojide Güncel Kalın
Haber ve araştırmalar paylaştığımız e-bültene ücretsiz abone olun, hem psikolojide güncel kalın hem de topluluğumuzun bir parçası olmanın avantajlarından faydalanın.
